Kariyer Sözlüğü

Açık Öğretim (Açıköğretim Fakülteleri) Üniversite hayatı Derslere devam zorunluluğu olmadan, ders kitapları ve çevrimiçi materyallerle kendi başına çalışıp dönem sonlarında sınav merkezlerinde sınava girerek okunan önlisans ve lisans programları. Akreditasyon Üniversite hayatı Bir programın ya da üniversitenin eğitim kalitesinin, bağımsız bir kuruluş tarafından belirli ölçütlere göre incelenip belirli bir süre için onaylanması. ALES (Akademik Personel ve Lisansüstü Eğitimi Giriş Sınavı) Sınavlar ve geçişler Yüksek lisans ve doktora programlarına başvurmak ve üniversitelerde akademik kadrolara girmek için istenen ÖSYM sınavı. Askerî ve Emniyet Okulları YKS Tercih ve Yerleştirme Subay, astsubay ve polis yetiştiren yükseköğretim kurumları: Millî Savunma Üniversitesi, Jandarma ve Sahil Güvenlik Akademisi ve Polis Akademisi. YKS puanının yanında kendi sınav ve seçme aşamalarıyla öğrenci alırlar. Atama Çalışma hayatı Kamuda bir kişinin bir göreve ve görev yerine resmî kararla yerleştirilmesi.

Başarı Sırası YKS Tercih ve Yerleştirme YKS'de bir adayın, aynı puan türündeki bütün adaylar arasında kaçıncı olduğunu gösteren sıra. Beceri Kendini tanıma Öğrenme ve alıştırmayla kazanılan, bir işi kolay, hızlı ve doğru yapabilme ustalığı. Burs ve Öğrenim Kredisi Üniversite hayatı Burs, öğrenciye verilen ve geri ödenmeyen para desteğidir; öğrenim kredisi ise öğrenim süresince verilip mezuniyetten sonra geri ödenen destektir. Burslu ve İndirimli Kontenjanlar YKS Tercih ve Yerleştirme Vakıf ve KKTC üniversitelerinde aynı bölümün tam burslu, %50 indirimli, %25 indirimli ve ücretli olarak ayrı ayrı kontenjanla öğrenci alması.

Çalışma Biçimleri Çalışma hayatı Bir işi hangi düzende yaptığın: tam zamanlı, yarı zamanlı, vardiyalı, uzaktan, serbest (bağımsız) ya da proje bazlı çalışma. Çift Anadal (ÇAP) Üniversite hayatı Başarılı bir lisans öğrencisinin, kendi programını okurken ikinci bir lisans programını da okuyup iki ayrı lisans diploması alması.

Değer ve Kişisel Değerler Kendini tanıma Hayatta neyin önemli, doğru ve değerli olduğuna dair inançların; kararlarını yönlendiren iç pusulan. Devlet Üniversitesi Üniversite hayatı Devletin kurduğu ve giderlerini büyük ölçüde devlet bütçesinin karşıladığı üniversite; örgün programlarında normal öğrenim süresi içinde öğrenim ücreti alınmaz. DGS (Dikey Geçiş Sınavı) Sınavlar ve geçişler Önlisans mezunlarının ve son sınıf öğrencilerinin, ilgili lisans programlarına geçmek için girdiği ÖSYM sınavı. Diploma Eki ("Mavi Diploma") Üniversite hayatı Diplomanın yanında verilen ve okuduğun programı, aldığın dersleri ve notlarını uluslararası standart bir biçimde anlatan belge; tanıtımlarda "mavi diploma" diye de anılır.

Ek Puan (Meslek Lisesi Mezunları) YKS Tercih ve Yerleştirme Meslek lisesi mezunlarının, kendi alanlarının devamı sayılan önlisans programlarına yerleşirken yerleştirme puanlarına eklenen ve diploma notundan hesaplanan (OBP × 0,06) puan. Ek Yerleştirme (Ek Tercih) YKS Tercih ve Yerleştirme YKS merkezi yerleştirmesinden sonra boş kalan kontenjanlar için ÖSYM'nin yaptığı ikinci tercih ve yerleştirme dönemi; halk arasında "ek tercih" denir. Emeklilik İşyerleri ve güvence Yeterli süre sigortalı çalışıp belli bir yaşa ulaşan kişinin çalışma hayatından ayrılarak her ay emekli aylığı almaya başlaması. Enstitü Üniversite hayatı Üniversitede yüksek lisans ve doktora programlarını yürüten birim; lisans öğrencisi almaz. Erasmus+ Üniversite hayatı Avrupa Birliği'nin, üniversite öğrencilerinin Avrupa'daki anlaşmalı bir üniversitede bir ya da iki dönem okumasını ya da bir işletmede staj yapmasını destekleyen değişim programı.

Fakülte Üniversite hayatı Üniversitenin, birbirine yakın alanlardaki lisans programlarını bir araya getiren, eğitim ve araştırma yapan ana birimi.

Girişimcilik Çalışma hayatı Bir fırsatı görüp riskini de üstlenerek kendi işini kurma ve büyütme çabası.

Halk Eğitim Merkezi Belgeler ve beceri kazanma MEB'e bağlı, hemen her ilçede bulunan ve her yaştan insana ücretsiz meslek, sanat ve kişisel gelişim kursları açan kurum. Hazırlık Sınıfı Üniversite hayatı Üniversitede bölüm derslerine başlamadan önce, genellikle bir yıl süren yabancı dil eğitimi. Hizmet İçi Eğitim Belgeler ve beceri kazanma Bir kurumda çalışanlara, işlerini daha iyi yapmaları ve yeniliklere uyum sağlamaları için iş hayatı boyunca verilen eğitim. Hobi Kendini tanıma Para kazanmak için değil, keyif almak için boş zamanlarında düzenli olarak yaptığın etkinlik.

İkinci Üniversite Üniversite hayatı Bir üniversitede okuyan ya da mezun olan kişinin, YKS'ye girmeden açık öğretim fakültelerinde ikinci bir önlisans ya da lisans programına kaydolması. İlgi Kendini tanıma Bir etkinliğe ya da konuya karşı duyduğun istek ve hoşlanma; seni o işe yönelten içten gelen çekim. İş Piyasası ve İstihdam İşyerleri ve güvence İş arayanlarla işverenlerin buluştuğu ortam; istihdam çalışan insan sayısını, işsizlik ise çalışmak isteyip iş bulamayanları anlatır. İş Sağlığı ve Güvenliği (İSG) İşyerleri ve güvence İşyerlerinde iş kazalarını ve meslek hastalıklarını önlemek için alınan önlemlerin, kuralların ve eğitimlerin bütünü. İş Sözleşmesi ve Çalışan Hakları Çalışma hayatı Çalışan ile işveren arasında görevi, ücreti ve çalışma koşullarını belirleyen anlaşma; çalışanın temel hakları iş kanunuyla güvence altındadır. İşbaşı Eğitim Programı Belgeler ve beceri kazanma İŞKUR'a kayıtlı iş arayanların, bir işyerinde gerçek işin içinde birkaç ay eğitim alıp harçlık aldığı program. İŞKUR (Türkiye İş Kurumu) Belgeler ve beceri kazanma İş arayanlarla işverenleri buluşturan, ücretsiz meslek kursları ve işyerinde eğitim programları düzenleyen devlet kurumu. İşyeri Açma Belgesi Eğitim yolları Meslek lisesi ya da ilgili üniversite programı mezunlarına verilen, ustalık belgesiyle aynı işi gören ve kendi işyerini açma hakkı tanıyan MEB belgesi.

Kalfalık Eğitim yolları Çıraklıktan sonra gelen, bir mesleği ustanın gözetiminde tek başına yapabildiğini gösteren basamak ve bu basamağın belgesi. Kamu Personeli: Memur, Sözleşmeli Personel ve İşçi Çalışma hayatı Devlette çalışanların farklı statüleri: kadrolu memur, sözleşmeli personel, geçici personel ve kamu işçisi. Kamu ve Özel Sektör İşyerleri ve güvence Kamu sektörü devletin kurum ve kuruluşlarından, özel sektör ise kişilere ve şirketlere ait işletmelerden oluşan çalışma alanıdır. Kariyer Gelişimi Kendini tanıma Çocukluktan emekliliğe kadar, kişinin meslekle ilgili bilgi, tercih ve kararlarının aşama aşama şekillendiği yaşam boyu süreç. Kariyer Planlama Kendini tanıma Kendini ve meslekleri tanıyarak hedef belirleme, bu hedefe giden eğitim ve iş yolunu adım adım planlama süreci. Katkı Payı, Öğrenim Ücreti ve İkinci Öğretim Üniversite hayatı Üniversitede okumanın ücret tarafı: devlet üniversitelerindeki katkı payı (halk arasında harç), ücretli programların öğrenim ücreti ve 2024'ten beri yeni öğrenci almayan ikinci öğretim. Kendini Tanıma Kendini tanıma İlgilerini, yeteneklerini, değerlerini ve kişilik özelliklerini fark etmek; meslek seçiminin ilk ve en önemli adımı. Kişilik Kendini tanıma Bir insanı diğerlerinden ayıran, düşünme, hissetme ve davranma biçimlerinin görece kalıcı bütünü. Kişisel Gelişim Kendini tanıma Kendini tanıyarak bilgi, beceri, alışkanlık ve tutumlarını bilinçli olarak geliştirme çabası. KKTC ve Yurt Dışındaki Üniversiteler (ÖSYM ile yerleşilen) Üniversite hayatı Türkiye dışında olup YKS tercih kılavuzunda yer alan ve öğrencisini ÖSYM aracılığıyla YKS puanıyla alan üniversiteler: KKTC üniversiteleri ile Kırgızistan ve Kazakistan'daki ortak üniversiteler. Kontenjan ve Kontenjan Türleri YKS Tercih ve Yerleştirme Bir programın o yıl alacağı öğrenci sayısı. Genel kontenjanın yanında okul birincileri, 34 yaş üstü kadınlar, şehit ve gazi yakınları ve meslek lisesi mezunları (M.T.O.K.) için ayrılmış kontenjanlar vardır. KPSS (Kamu Personel Seçme Sınavı) Sınavlar ve geçişler Devlet kurumlarına memur ve diğer kamu personeli almak için ÖSYM'nin yaptığı sınav. Kurs, Seminer ve Atölye Belgeler ve beceri kazanma Okul dışında bilgi ve beceri kazanmanın üç yolu: kurs bir beceriyi sistemli öğretir, seminer bir konuyu kısa sürede tanıtır, atölye ise yaparak öğretir. Kurum, Kuruluş, Şirket ve Firma İşyerleri ve güvence Çalışılan yerleri anlatan, gündelik dilde karıştırılan dört kavram: kurum ve kuruluş daha çok kamu ve sivil toplum yapıları, şirket ve firma ise ticari işletmeler için kullanılır.

Lisans Eğitim yolları Üniversitelerde en az 4 yıl süren ve mezununa "lisans diploması" (halk arasında üniversite diploması) veren yükseköğretim programı. Lisansüstü Eğitim (Yüksek Lisans ve Doktora) Üniversite hayatı Lisanstan sonra bir alanda uzmanlaşmak ya da akademisyen olmak için yapılan yüksek lisans ve doktora eğitimi.

M.T.O.K. Kontenjanı YKS Tercih ve Yerleştirme Teknoloji, Sanat ve Tasarım ve Turizm fakültelerinin bazı lisans programlarında, belirtilen alanlardan mezun meslek lisesi öğrencilerine öncelik tanıyan ayrılmış kontenjan. Maaş ve Ücret (Brüt, Net, Asgari Ücret) Çalışma hayatı Bir işte çalışmanın karşılığında düzenli olarak aldığın para; kesintilerden önceki tutarına brüt, eline geçen tutarına net denir. MEB-AGS (MEB Akademi Giriş Sınavı) Sınavlar ve geçişler Devlet okullarında öğretmen olmak isteyenlerin Millî Eğitim Akademisine girmek için girdiği sınav; KPSS'nin öğretmen alımındaki yerini aldı. MESEM (Mesleki Eğitim Merkezi) Eğitim yolları Ortaokuldan sonra bir mesleği işletmede çalışarak öğrendiğin; sonunda ustalık belgesi ve lise diploması aldığın 4 yıllık meslek eğitimi. Meslek Etiği ve İş Etiği Çalışma hayatı Bir mesleği ve işi yaparken uyulması beklenen doğruluk, sorumluluk ve saygı ilkeleri. Meslek Lisesi (Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi) Eğitim yolları Lise diplomasıyla birlikte bir mesleğin bilgi ve becerisini kazandığın, eğitimin çoğu okulda geçen 4 yıllık lise. Meslek Odası ve Meslek Kuruluşları İşyerleri ve güvence Aynı mesleği yapanların bağlı olduğu, mesleğin kurallarını, etik ilkelerini ve standartlarını belirleyen kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları. Meslek Yüksekokulu (MYO) Eğitim yolları Belli bir mesleğe yönelik 2 yıllık önlisans eğitimi veren üniversite birimi. Meslek, İş ve Kariyer Çalışma hayatı Meslek sahip olduğun uzmanlık, iş o uzmanlıkla yaptığın görev, kariyer ise ömür boyu çizdiğin yoldur. Mesleki Değerler Kendini tanıma Bir işte senin için en önemli olan şeyler: başarı duygusu, bağımsızlık, tanınma, iyi ilişkiler, güvence ya da iyi çalışma koşulları gibi. MYK Belgesi (Mesleki Yeterlilik Belgesi) Belgeler ve beceri kazanma Bir mesleği yapabildiğini, okul diplomasından bağımsız olarak teorik ve uygulamalı sınavla kanıtlayan, Mesleki Yeterlilik Kurumunun belgesi.

Not Ortalaması (GANO) ve AKTS Üniversite hayatı Üniversitede başarının ölçüsü: derslerin AKTS kredisiyle ağırlıklandırılarak hesaplanan dönem ortalaması ve genel not ortalaması (GANO).

OBP (Ortaöğretim Başarı Puanı) Sınavlar ve geçişler Lise diploma notundan hesaplanan ve YKS yerleştirme puanına eklenen puan; diploma notunun sınav sonucuna katkısıdır.

Öğrenci Değişim Programları (Farabi ve Mevlana) Üniversite hayatı Öğrencinin kendi üniversitesine kayıtlı kalarak bir ya da iki dönem başka bir üniversitede okuması: yurt içinde Farabi, yurt dışında Erasmus+ ve Mevlana. Önlisans Eğitim yolları Üniversitelerde genellikle 2 yıl süren, bir mesleğe doğrudan hazırlayan yükseköğretim programı. Örgün ve Yaygın Eğitim Eğitim yolları Örgün eğitim belli yaştaki öğrencilere okulda düzenli olarak verilen eğitim, yaygın eğitim ise okul dışında, her yaştan insana açık eğitimdir. Özel Yetenek Sınavı Sınavlar ve geçişler Müzik, resim, spor gibi yetenek isteyen programlara öğrenci almak için yapılan, uygulamalı becerinin ölçüldüğü sınav.

Performans ve Performans Değerlendirme Çalışma hayatı Bir çalışanın işini ne kadar iyi yaptığı ve bunun kurum tarafından belli ölçütlerle düzenli olarak değerlendirilmesi. Portfolyo Belgeler ve beceri kazanma Kendi yaptığın işlerden seçtiklerini bir araya getirerek becerini gösteren dosya; tasarım, sanat ve yazılım gibi alanlarda diploma kadar önemlidir. Prim ve İkramiye Çalışma hayatı Maaşın dışında yapılan ek ödemeler: prim çoğunlukla başarıya ya da satışa bağlıdır, ikramiye ise belli dönemlerde verilen ödemedir. Programların Özel Koşulları YKS Tercih ve Yerleştirme Tercih kılavuzunda bazı programların yanında madde numarasıyla (Bk. 9, Bk. 31 gibi) gösterilen şartlar: sağlık raporu, boy-kilo, yaş, cinsiyet, okul türü, mülakat, güvenlik soruşturması gibi. Puan Türleri (TYT, SAY, EA, SÖZ, DİL) Sınavlar ve geçişler YKS'de her programın öğrenci aldığı puan çeşidi: önlisans için TYT; lisans için sayısal, eşit ağırlık, sözel ya da dil puanı.

Sanayi ve Organize Sanayi Bölgesi (OSB) İşyerleri ve güvence Sanayi ham maddeyi işleyerek ürün üretme faaliyetidir; organize sanayi bölgesi ise fabrikaların hazır altyapıyla bir arada toplandığı planlı bölgedir. Sektör İşyerleri ve güvence Benzer mal ya da hizmet üreten işletmelerin oluşturduğu ekonomik alan; örneğin sağlık, bilişim, turizm, inşaat ya da tarım sektörü. Sendika ve Toplu Sözleşme İşyerleri ve güvence Sendika, çalışanların ekonomik ve sosyal haklarını korumak için kurdukları örgüttür; toplu sözleşme ise sendika ile işveren arasında yapılan, ücret ve çalışma koşullarını belirleyen anlaşmadır. Sertifika Belgeler ve beceri kazanma Bir kursu, eğitimi ya da sınavı başarıyla tamamladığını gösteren belge; diploma kadar kapsamlı değildir ama belli bir beceriyi kanıtlar. Sigorta ve Sosyal Güvenlik (SGK) İşyerleri ve güvence Çalışanı hastalık, iş kazası, işsizlik, yaşlılık ve ölüm gibi risklere karşı koruyan devlet sistemi; Türkiye'de Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) yürütür. Staj Belgeler ve beceri kazanma Okulda öğrendiklerini gerçek bir işyerinde, bir sorumlunun gözetiminde uyguladığın, çoğu programda mezuniyet için zorunlu olan çalışma dönemi.

Taban Puan ve Tavan Puan YKS Tercih ve Yerleştirme Bir programa önceki yerleştirmede yerleşen en düşük puanlı (taban) ve en yüksek puanlı (tavan) adayın puanı; kılavuzda taban puan "en küçük puan" diye geçer. Tercih ve Yerleştirme Nasıl İşler? YKS Tercih ve Yerleştirme ÖSYM'nin adayları puanlarına, tercih listelerine ve programların kontenjan ve koşullarına göre yerleştirdiği sistem: her aday, puanının yettiği en üst tercihine yerleşir. Terfi (Görevde Yükselme) Çalışma hayatı Bir kurumda daha üst bir göreve, unvana ya da daha yüksek bir ücret basamağına geçmek. Teşvik İşyerleri ve güvence Devletin belli yatırımları, istihdamı ya da girişimleri artırmak için sağladığı vergi indirimi, prim desteği, hibe ve kredi gibi destekler. TYÇ (Türkiye Yeterlilikler Çerçevesi) Logosu Üniversite hayatı Şartları sağlayan yükseköğretim programlarının diplomalarında kullanabildiği ve ulusal yeterlilikler sistemine kayıtlı olduklarını gösteren logo; tercih kılavuzunda "TYÇ" sütununda işaretlenir.

UOLP (Uluslararası Ortak Lisans Programları) Üniversite hayatı Bir Türk üniversitesiyle ABD'deki New York Eyalet Üniversitesi (SUNY) sistemine bağlı bir üniversitenin birlikte yürüttüğü, iki ülkede okunan ve iki diploma veren ücretli lisans programları. Ustalık Belgesi Eğitim yolları Bir mesleğin en üst basamağına ulaştığını gösteren ve o meslekte kendi işyerini açma hakkı veren MEB belgesi. Uzaktan Öğretim Üniversite hayatı Bir üniversitenin derslerini internet üzerinden, canlı ya da kayıtlı derslerle verdiği önlisans, lisans ve yüksek lisans programları; devlet üniversitelerinde de ücretlidir.

Vakıf Üniversitesi Üniversite hayatı Kâr amacı gütmeyen bir vakfın kurduğu, YÖK'ün denetiminde çalışan ve öğrencilerinden öğrenim ücreti alan üniversite; halk arasında "özel üniversite" denir.

Yabancı Dille Öğretim Yapan Programlar Üniversite hayatı Derslerin tamamının ya da bir kısmının İngilizce, Almanca, Fransızca gibi bir yabancı dilde verildiği önlisans ve lisans programları. Yan Dal Üniversite hayatı Lisans öğrencisinin kendi bölümünün yanında başka bir alandan belirli sayıda ders alarak yan dal sertifikası kazanması. Yatay Geçiş Üniversite hayatı Okuduğun programdan, aynı düzeydeki başka bir programa (aynı ya da başka bir üniversitede) yeniden YKS'ye girmeden geçmek. YDS ve YÖKDİL (Yabancı Dil Sınavları) Sınavlar ve geçişler ÖSYM'nin yaptığı, yabancı dil düzeyini belgeleyen sınavlar; lisansüstü eğitimde, akademik kadrolarda ve bazı kamu görevlerinde istenir. Yetenek Kendini tanıma Bir alanda kolay öğrenme ve başarılı olma gücü; doğru eğitim ve çalışmayla beceriye dönüşebilen potansiyel. Yeti Kendini tanıma İnsanın doğuştan sahip olduğu temel güç ve kapasite; düşünme, konuşma, görme, hareket etme gibi. YKS (Yükseköğretim Kurumları Sınavı) Sınavlar ve geçişler Üniversitelerin önlisans ve lisans programlarına yerleşmek için ÖSYM'nin her yıl yaptığı, TYT, AYT ve YDT oturumlarından oluşan sınav. YÖK Atlas YKS Tercih ve Yerleştirme YÖK'ün, üniversite programlarının taban puanlarını, başarı sıralarını, kontenjanlarını ve yerleşen öğrencilerin özelliklerini yıllara göre gösteren resmî bilgi sistemi. Yurt Dışında Okumak ve Diploma Denkliği Üniversite hayatı ÖSYM dışından, doğrudan yabancı bir üniversiteye başvurarak okumak; mezun olunca diplomanın Türkiye'de geçerli olması için YÖK'ten denklik almak gerekir. Yurt ve Barınma Üniversite hayatı Üniversite öğrencilerinin kalabileceği KYK yurtları, üniversitelerin kendi yurtları ve özel yurtlar; KYK yurdu başvuruları yerleştirme sonuçlarından sonra yapılır. Yüksekokul Üniversite hayatı Belli bir mesleğe yönelik 4 yıllık lisans eğitimi veren üniversite birimi.